De Jonge Akademie

Ga direct naar de inhoud
Ga direct naar de site navigatie
Ga direct naar zoeken

Reactie van De Jonge Akademie op de Wetenschapsvisie 2025

2 december 2014

In de Wetenschapsvisie 2025: Keuzes voor de toekomst schetst het kabinet een welkome visie op het wetenschapsbeleid. De visie is responsief ten aanzien van de publieke discussie over wetenschap van de afgelopen jaren; discussies waar De Jonge Akademie zich actief in gemengd heeft. De visie schetst onder meer de vorming van een Nationale Wetenschapsagenda die vorm geeft aan het publiek belang van wetenschap.

Om die maatschappelijke rol vorm te geven gaan NWO en universiteiten een deel van hun onderzoek programmeren langs grote maatschappelijke vraagstukken.

De Wetenschapsagenda

De Jonge Akademie kan zich vinden in het idee een Wetenschapsagenda te vormen, en wil daar actief aan bijdragen. Tegelijkertijd is het de vraag wie straks mag meepraten over de te definiëren maatschappelijke uitdagingen. Ook is de vraag welke kijk op wetenschap centraal staat. De Jonge Akademie benadrukt, met onder meer de WRR en de KNAW, dat wetenschap cruciaal is voor economische ontwikkeling, maar ook dat ze meer dan economische belangen dient. Een burger is meer dan een consument, en publiek relevante wetenschap is ook wetenschap die de democratische functie heeft burgers van kennis te voorzien omtrent thema’s die niet van direct nut voor het bedrijfsleven zijn. Thema’s als economische ongelijkheid, begrip van cultuur en geschiedenis, of klimaatverandering en alternatieve economieën zijn van onmiddellijk maatschappelijk belang. Maar ook fundamenteel onderzoek aan bijvoorbeeld de Big Bang heeft grote waarde ondanks het feit dat nu nog niet gezegd kan worden hoe kennis in de toekomst toegepast wordt. De Jonge Akademie is dus positief over het idee van de Wetenschapsagenda, maar maakt zich zorgen over de sterk economische kijk op wetenschap die de Wetenschapsvisie uitstraalt.

Het is goed dat de Wetenschapsagenda in de visie van het kabinet niet alles moet gaan omvatten. Tegelijk roept dat de vraag op wat er gebeurt met de wetenschap die zich op thema’s bevindt die buiten de Wetenschapsagenda vallen. Uiteraard zijn dat daarmee niet onbelangrijke thema’s, en we moeten zorgen dat er een goede balans gaat zijn tussen en Wetenschapsagenda en thema’s die daar vooralsnog buiten vallen. De Wetenschapsagenda mag niet het effect hebben dat met name toegepaste technische wetenschappen onderzoeksfinanciering zullen krijgen. De Jonge Akademie wil daarom het proces van de vorming van de Wetenschapsagenda nauwlettend volgen, te meer daar op dit moment te verwachten is dat die agenda ten koste zal gaan van de geesteswetenschappen en de sociale wetenschappen.

De brede wetenschap

Het kabinet onderkent dat Nederland het goed doet over de volle breedte van de wetenschap. Daarnaast zijn er uitschieters qua kwaliteit en (inter)nationale uitstraling. In De Jonge Akademie is de volle breedte van de wetenschap bij uitstek zichtbaar, en we zijn van mening dat die breedte nodig is voor het ontstaan van de uitschieters. Juist het feit dat Nederlandse universiteiten zich niet al te veel hebben geprofileerd op basis van korte termijn agenda’s maakt dat we sterk zijn – wie dertig jaar geleden een wetenschapsagenda had opgesteld had de opkomst van het Internet waarschijnlijk gemist! Te veel profilering maakt inflexibel, en snelle maatschappelijke veranderingen vragen juist om een brede basis. Het is daarom ook zaak zuinig te zijn op wetenschappen die het nu moeilijk hebben, zoals sommige geesteswetenschappen en sociale wetenschappen. Ook de zo geprezen multi- en interdisciplinariteit vereist het waarborgen van een brede basis. Die is, juist gezien de onvoorspelbaarheid van wetenschappelijk succes in de toekomst, nodig voor duurzame kwaliteit.

De wetenschapper

De Wetenschapsvisie maakt duidelijk de keuze voor kwaliteit in plaats van kwantiteit in de beoordeling van wetenschap en wetenschappers. De Jonge Akademie verwelkomt dat. Minder nadruk op kwantiteit van output is een punt dat we al jaren benadrukken. Het is een manier om integriteitsschendingen te voorkomen. Ook pleiten we al langer voor meer differentiatie in carrièrepaden, waarin naast onderzoek ook onderwijs en valorisatie in een brede, niet enkel economische zin, gewaardeerd worden. Het toekennen van het ius promovendi aan UHD’s zien we als een gunstige ontwikkeling die wetenschappers onderling meer vrijheid geeft. De vrijheid van de wetenschapper is een groot goed. Daarom hopen we ook dat de veranderingen bij NWO die vrijheid ten goede komen. Op dit moment is nog de vraag hoe de herstructurering van NWO uit zal pakken. We vinden het zorgwekkend dat in de plannen al wel vast lijkt te staan dat een Raad van Bestuur boven de Wetenschappelijke Raad wordt aangesteld. We zijn van mening dat wetenschappers uiteindelijk de doorslag moeten geven bij NWO. Alleen dan is de onafhankelijkheid van NWO gewaarborgd. En alleen dan zal NWO ook een effectief instituut zijn voor de financiering van onderzoek dat niet tot de Nationale Wetenschapsagenda hoort.

De achterblijvende investeringen

Gezien de ambitie van Nederland als kennissamenleving is een goede financiële basis voor alle vakgebieden onontbeerlijk. Een zorg blijft het investeringsniveau in wetenschap, dat in Nederland nog altijd ruim onder het niveau van de Lissabon afspraken ligt. Het kabinet zegt 50 miljoen Euro toe voor matching van EU projecten. Dat is belangrijk. Maar we denken dat internationaal pieken ook extra investeringen vergt die compenseren voor de aderlatingen van de afgelopen jaren (zoals het verdwijnen van de FES gelden). Duitsland is een goed voorbeeld van een land dat de noodzaak tot extra investeringen onderkent. Daar worden, juist in crisistijd, miljarden geïnvesteerd in zowel universiteiten als studenten. Juist omdat Nederland het zo ontzettend goed doet, maar Europees en internationaal mee wil blijven doen, denken we dat een realistische toekomstvisie niet zonder extra investeringen mag gaan die het ambitieniveau van de Visie weerspiegelen.


Ga terug naar de bovenkant van deze pagina
Ga terug naar de inhoud
Ga terug naar de site navigatie
Ga terug naar zoeken