De Jonge Akademie

Ga direct naar de inhoud
Ga direct naar de site navigatie
Ga direct naar zoeken

Van Goghs gele bloemen worden oranjegrijs

14 september 2012

Wetenschappers hebben ontdekt dat de beschermende laag op schilderijen een verkleuring veroorzaakt. Joris Dik en zijn collega's van o.a. de Universiteit Antwerpen en de TU Delft achterhaalden dit met behulp van gesofisticeerde röntgenstraalanalyse. Een tot dusver onbekend degradatieproces op het grensvlak tussen verf en vernis ligt aan de basis.

Vincent Van Gogh (1853-1890) schilderde Bloemen in blauwe vaas in 1887 in Parijs. In de vroege 20ste eeuw verwierf het Kröller-Müller-Museum het werk. Omdat de meester zijn werken meestal niet verniste, werden ze later bedekt met een beschermende afdeklaag. “Maar een conservatiebehandeling in 2009 onthulde een ongewone grijze, ondoorzichtige korst op de delen van het schilderij met cadmiumgele verf”, zegt schilderijconservator Margje Leeuwestein (Kröller-Müller). Het cadmiumgeel dat door Van Gogh werd gebruikt, was toen een relatief nieuw pigment. De wetenschappers toonden enkele jaren geleden al aan dat het gele cadmiumsulfide (CdS) in onverniste schilderijen oxideert aan de lucht tot wit cadmium sulfaat (CdSO4), waardoor gele verfpartijen langzaam verbleken. Ze stelden echter bij Bloemen in blauwe vaas vast dat het cadmiumgeel in dit schilderij bedekt was met een donkere, brosse, korst, in plaats van met een min of meer witte transparante oxidatielaag. “Dat intrigeerde ons enorm”, vertelt Koen Janssens (Universiteit Antwerpen). “Het verwijderen van de oranjegrijze korst en verkleurde lak was niet mogelijk zonder de fragiele, originele cadmiumgele verf op deze delen te beschadigen”, voegt Leeuwestein toe.

Het museum nam twee microscopische verfstaaltjes van het originele schilderij. De wetenschappers bestudeerden de staaltjes door gebruik te maken van krachtige bundels röntgenstralen. Deze stralen onthulden de chemische samenstelling en kristalstruktuur van het materiaal op het raakvlak tussen verf en vernis. Tot hun verbazing vonden ze geen kristallijn cadmium sulfaat maar anglesiet (loodspaat, PbSO4). “Anglesiet is een ondoorzichtig bestanddeel dat zo goed als overal werd gevonden. De oorsprong van het lood is waarschijnlijk een lood-houdend droogmiddel dat aan het vernis werd toegevoegd” legt Gerald Falkenberg (DESY) uit. En waar bleef het cadmium dan? “Op het grensvlak tussen verf en vernis werden de vrijgestelde cadmium ionen gebonden door een degradatieproduct van de vernis zelf en vormde er zich een
laagje cadmiumoxalaat (CdC2O4)”, vertelt Marine Cotte (ESRF). Samen met het anglesiet verklaart dit de ondoorzichtige, oranjegrijze korst die delen van het schilderij op macroscopisch niveau ontsiert.

“Het onderzoek naar dit degradatieproces van geverniste cadmiumgele olieverf laat toe om de huidige verschijningsvorm beter te begrijpen”, legt Joris Dik uit. “In de toekomst kan dit proces hopelijk beter geremd of zelfs voorkomen worden dankzij nieuwe conservatietechnieken. Of het vernis en de korst op ‘aangetaste’ schilderijen verwijderd kan worden, is nog niet duidelijk. Bij een eventuele verwijdering zal er immers altijd een deel van de originele cadmiumgele olieverf verloren gaan.”

Na deze ontdekking zal in alle musea waar men werken van Van Gogh heeft, de eventuele restauratie opnieuw op de agenda komen. “Veel van de schilderijen uit zijn Franse periode zijn in het verleden niet zo professioneel gevernist en het verwijderen van deze niet-originele laklagen is een van de uitdagingen waar conservators wereldwijd mee geconfronteerd worden”, stelt Ella Hendriks, hoofd Conservatie van het Van Gogh Museum in Amsterdam. “Deze wetenschappelijke informatie is vitaal om moeilijke beslissingen inzake complexe schoonmaakbehandelingen te ondersteunen.”

“We ondervinden nog maar eens dat schilderijen van Vincent Van Gogh geen statische entiteiten zijn”, concludeert Koen Janssens. “Eigenlijk kunnen we ze beschouwen als een cocktail van chemicaliën die zich onvoorspelbaar gedraagt.” Geert Van der Snickt (Universiteit Antwerpen) voegt hieraan toe: “Vooral de aanwezigheid van sulfiden brengt de duurzaamheid van de schilderijen in gevaar.” De onderzoeksgroep van Janssens gaat in de komende vier jaar de invloed van externe factoren (zoals de binnenatmosfeer van een museum en luchtpollutie) op de duurzaamheid van metaalsulfide pigmenten onder de loep nemen.

De resultaten van het onderzoek worden gepubliceerd in de volgende uitgave van het wetenschappelijk blad Analytical Chemistry.

Bron: http://tudelft.nl/nl/actueel/laatste-nieuws/artikel/detail/vernislaag-maakt-van-goghs-gele-bloemen-oranjegrijs/

Beeldmateriaal en verdere informatie: http://www.vangogh.ua.ac.be

Kruimelpad:
  1. Home
  2. Actueel
  3. Nieuws

Ga terug naar de bovenkant van deze pagina
Ga terug naar de inhoud
Ga terug naar de site navigatie
Ga terug naar zoeken