De Jonge Akademie

Ga direct naar de inhoud
Ga direct naar de site navigatie
Ga direct naar zoeken

Stop de uitverkoop van de wetenschap!

6 februari 2012

In NRC Handelsblad is op 6 februari de visie van De Jonge Akademie gepubliceerd op de bezuinigingen op de wetenschap en de gevolgen van het topsectorenbeleid, 'Bezuinigingen op onderzoek zijn juist verkeerd tijdens een crisis'.

Het Rathenau Instituut onthulde donderdag wat wetenschappers al vreesden en waar wij als jonge wetenschappers enkele maanden geleden al voor waarschuwden: er gaat veel minder geld naar wetenschappelijk onderzoek dan het kabinet in het regeerakkoord had toegezegd. In 2016 wordt per jaar maar liefst 700 miljoen euro minder uitgegeven dan in 2010: een bezuiniging van ruim 13%.

Het Rathenau Instituut onthulde donderdag wat wetenschappers al vreesden en waar wij als jonge wetenschappers enkele maanden geleden al voor waarschuwden: er gaat veel minder geld naar wetenschappelijk onderzoek dan het kabinet in het regeerakkoord had toegezegd. In 2016 wordt per jaar maar liefst 700 miljoen euro minder uitgegeven dan in 2010: een bezuiniging van ruim 13%.

Deze bezuinigingen staan niet op zichzelf. Ze komen bovenop de enorme gevolgen die het topsectorenbeleid van dit kabinet heeft. Ongeveer de helft van het budget van de landelijke onderzoeksfinanciers (NWO en KNAW) moet worden omgebogen naar negen economische topsectoren, zoals water, tuinbouw en energie. Hierdoor dreigt kaalslag op vele andere wetenschapsgebieden.

Toen wij in deze krant waarschuwden voor de gevaren van dit 'van kennis naar kassa'- beleid, wierp minister Verhagen ons direct de ‘Wageningse tomaten’ voor de voeten. Kijk maar naar de veredelde tomaten in Wageningen, zo schreef hij. Deze prachtige koppeling van fundamenteel en toegepast onderzoek laat toch zien hoe uitstekend zijn beleid werkt? Onze protesten kwamen voort uit ‘angst voor verandering’. Er wordt helemaal niet bezuinigd op fundamenteel onderzoek, zo stelde hij, en de aardgasbaten hoeven niet langer in de wetenschap gestopt te worden want het bedrijfsleven zal zelf wel bijleggen

De werkelijkheid blijkt anders te zijn. Niet alleen laat het Rathenau Instituut zien dat er juist op toegepast onderzoek flink wordt bezuinigd. Ook wordt inmiddels duidelijk wat de gevolgen van het kabinetsbeleid zijn voor wetenschapsgebieden buiten de topsectoren. Onderzoeksfinancier NWO heeft becijferd dat er nog maar weinig geld overblijft voor de zogenaamde 'vrije competitie'. En juist die gelden vormen de ruggengraat van het fundamentele onderzoek in Nederland. Dit geld werd vroeger direct aan de universiteiten gegeven, maar wordt nu verdeeld op grond van kwaliteit: aan de beste mensen met de meest veelbelovende ideeën.

Mede dankzij dit systeem heeft Nederland een wereldwijde toppositie. Maar het budget in deze vrije competitie daalt flink. Dit zal onherroepelijk tot een verschraling van de wetenschap leiden. Paradoxaal genoeg is straks alleen binnen de topsectoren nog fundamenteel onderzoek van substantiële omvang mogelijk. Daarbuiten blijft alleen de NWO ‘Vernieuwingsimpuls’ echt overeind, waarmee jonge, talentvolle onderzoekers hun eigen onderzoekslijn kunnen ontwikkelen. Als deze onderzoekers zich straks gevestigd hebben, zijn er voor hen in de vrije competitie echter nauwelijks middelen om hun werk voort te zetten.

Dat leidt tot een sombere situatie voor vele vakgebieden. Onderzoek naar klimaatverandering valt niet onder de topsectoren. Onderzoek naar sociaal-economische verhoudingen, armoede of veiligheid evenmin, of het functioneren van recht en rechtspraak. Om nog maar te zwijgen over studies naar geweld, angst of seksueel misbruik, of naar gedragstherapie voor mensen die aan depressie lijden, wat toch dertig procent van de uitval in de WAO veroorzaakt en de samenleving jaarlijks één miljard kost. En wat te denken van de geesteswetenschappen, zoals de filosofie, de geschiedenis en de letterkunde? Hun onderzoek naar de wortels van onze cultuur en de manier waarop het menselijk bestaan vorm krijgt, zal letterlijk onbetaalbaar worden.

Waarom is dit een probleem? Is het niet juist goed om te focussen op toegepast onderzoek in tijden van recessie? Zeker is dat zo, maar daar moet het innovatiebudget voor worden gebruikt, en niet het wetenschapsbudget. Niet alleen omdat innovaties vaak op onvoorspelbare manieren voortkomen uit fundamenteel onderzoek. Maar vooral omdat Nederland een hoogwaardige kenniseconomie wil zijn. Dat is ook heel verstandig, want de productie-economieën zijn tegenwoordig de lage-lonenlanden. Verder bezuinigen op de wetenschap zal ook onze positie als kenniseconomie doen wankelen. Welke onderzoeker vestigt zich straks nog in een land waar de wetenschappers weliswaar moedig hun best doen, maar waar de bedrijven de vinger op de knip houden en de overheid de geldkraan langzaam dichtdraait? Wie ziet hoe explosief alleen al de Chinese wetenschap groeit, zal direct beamen dat er juist fikse investeringen in onze kenniseconomie nodig zijn.

Een minstens zo belangrijke reden is echter dat de kwaliteit van onze samenleving hier rechtstreeks door bedreigd wordt. Fundamenteel onderzoek legt de basis voor de toekomst, niet alleen voor mogelijke industriële toepassingen maar ook voor verbeteringen in zorg en onderwijs, voor het opleiden van een nieuwe generatie innovators en vrije denkers, voor het blijven voeden van de kritische, onderzoekende en betrokken houding waardoor een samenleving zich ontwikkelt. Zeker in tijden van crisis mag deze zorg voor de toekomst niet overgelaten worden aan de karige investeringsbereidheid van bedrijven in onderzoek en innovatie. Het gaat hier niet alleen om een belang van de wetenschap, maar van de hele maatschappij.

Terecht zoekt dit kabinet naar creatieve koppelingen van wetenschap en bedrijfsleven. Onderzoek en innovatie hebben elkaar nodig. Maar de huidige bezuinigingen werken eerder remmend dan stimulerend voor de creativiteit van zowel wetenschappers als ondernemers. Zijn wij bang voor verandering? Nee, wij vrezen om goede redenen voor de toekomst van de wetenschap, ons onderwijs, en het innovatieklimaat van Nederland. En we zien reikhalzend uit naar een verandering van het Nederlandse wetenschapsbeleid.

Kruimelpad:
  1. Home
  2. Actueel
  3. Nieuws

Ga terug naar de bovenkant van deze pagina
Ga terug naar de inhoud
Ga terug naar de site navigatie
Ga terug naar zoeken