De Jonge Akademie

Ga direct naar de inhoud
Ga direct naar de site navigatie
Ga direct naar zoeken

Munt slaan uit wetenschap is te kortzichtig; Toepassing mag niet voorop staan

7 juni 2010

Sinds kort legt de overheid de nadruk op valorisatie, het te gelde maken van kennis. Maar dit is wel heel beperkt en eenzijdig geeft De Jonge Akademie aan in een opiniestuk, gepubliceerd in NRC op 7 juni 2010.

Medicijnen, duurzame energie en lcd-schermen. Zou het niet mooi zijn als wetenschap alleen nog maar bezig is met dit soort toepassingen? Beslist niet! Neem het lcd-scherm. Wetenschappers hebben geleidende polymeren niet bedacht om een plat beeldscherm te kunnen maken. Het was andersom: eerst was er de ontdekking van geleidend plastic en pas daarna dacht men aan praktische toepassingen. Zonder fundamenteel onderzoek is er dus geen toegepast onderzoek. Daarnaast is er onderzoek waarmee de kwaliteit van leven wordt verbeterd en onderzoek waarmee de menselijke nieuwsgierigheid naar kennis wordt bevredigd, zonder dat die kennis in concrete toepassingen resulteert.

Kritische reflectie op valorisatiedebat

Te vaak wordt de waarde van wetenschap afgemeten aan het effect op economische groei of technische innovatie. Geen goede zaak, vindt De Jonge Akademie  Zij willen een herdefiniëring van de term valorisatie. Wat verstaan we onder de waarde(n) van wetenschap? Het is goed je dat te blijven realiseren, nu binnen het wetenschapsbeleid in toenemende mate gepraat wordt over ‘valorisatie’, het bestuurdersbombast voor het te gelde maken van wetenschappelijke kennis. Beleidsmakers willen steeds meer dat kennis praktisch benut kan worden.
        Als leden van De Jonge Akademie van de KNAW pleiten wij voor een kritische reflectie op dit ‘valorisatiedebat’. Ten eerste constateren wij dat de term ‘valorisatie’ op verschillende manieren wordt gebruikt. Letterlijk betekent valorisatie ‘het van waarde maken van kennis’. Maar wat is ‘waarde’? Er zijn zeker vier waarden van wetenschap te onderscheiden.

Waarheidsvinding

De eerste waarde is waarheidsvinding: we leren hoe de wereld in elkaar steekt. Dat wil uiteraard niet zeggen dat iedereen dit waardevol vindt, net zoals niet iedereen de waarde van moderne kunst of massaspektakels apprecieert.

Kwaliteit van leven

De tweede waarde van wetenschap is dat ze een bijdrage levert aan onze kwaliteit van leven, zoals gezondheid, mobiliteit, participatie in cultuur en ook het verwerven van kennis en vaardigheden. Vaak heeft onderzoek een direct effect zoals betere behandeling van ziekten. Fundamenteel onderzoek staat echter meestal in een indirect verband met kwaliteit van leven, en vaak is dit verband zeer moeilijk of op lange termijn meetbaar – maar dat maakt het belang van fundamenteel onderzoek niet kleiner. Bovendien is er zonder wetenschappelijk onderzoek geen wetenschappelijk onderwijs. Universitair geschoolde mensen hebben abstract leren denken en hebben daarmee veel kennis verworven.

Morele waarden

De derde groep waarden van wetenschap zijn morele waarden, zoals rechtvaardigheid, duurzaamheid of de morele gelijkheid van mensen. Een voorbeeld is filosofisch onderzoek waarin wordt nagegaan of een bepaalde praktijk de morele gelijkheid van mensen schendt. Of aardwetenschappers die bepalen of we op een duurzame manier met onze natuurlijke hulpbronnen omgaan. Dit onderzoek zal niet altijd door de overheid verwelkomd worden, omdat het als ‘luis in de pels’ fungeert.

Instrumentele waarden

De laatste groep waarden zijn de instrumentele waarden, die de kwaliteit van leven en morele waarden mogelijk moeten maken. De belangrijkste twee hierbij zijn toepassingen die de motor vormen voor onze materiële welvaart, en technologische innovaties die bijvoorbeeld een bijdrage kunnen leveren aan duurzaamheid, zoals biobrandstoffen.

Stimulering alle waardevolle vormen van wetenschap

Met deze vier waarden voor ogen volgt de vraag: welke vormen van ‘valorisatie’ dienen gestimuleerd te worden door het wetenschapsbeleid? Daarop antwoorden wij dat alle waardevolle vormen van wetenschap gestimuleerd moeten worden, en niet alleen die wetenschap waarvan de kennisbenutting verwijst naar innovatie en economische productie, die de overheid kant en klare oplossingen geeft voor beleidsproblemen, en waarvan de toepassing gemakkelijk meetbaar, voorspelbaar en observeerbaar is.

Economische valoriseerbaarheid als keurslijf

Als de economische valoriseerbaarheid van onderzoek als een keurslijf rond onze hersenen zit, zal heel wat belangrijk onderzoek niet meer plaatsvinden. Een voorbeeld hiervan is het klimaatonderzoek van halverwege vorige eeuw, dat toen door velen als niet valoriseerbaar werd gezien, terwijl dat onderzoek de klimaatsverandering heeft blootgelegd. Als toentertijd besloten was dat dit onderzoek niet uit publieke middelen kon worden betaald, dan hadden we nu niet geweten wat er aan de hand is met het klimaat.

Politieke karakter

Wij stellen ons ook vragen over het politieke karakter van het valorisatiedebat. Wordt de academische vrijheid niet bedreigd als niet-wetenschappers zich steeds meer bemoeien met het wetenschappelijk onderzoek? Is het valorisatiedebat een excuus om de financiering van de wetenschap nog verder aan banden te leggen? Zorgt de nadruk op valorisatie voor een nog verdere toename van bureaucratische verantwoording en rapportage, waardoor er nóg minder tijd overblijft voor onderzoek en onderwijs?

Recht doen aan waaier waarden van wetenschap

Uiteraard is het goed dat de waarde van wetenschap kritisch wordt bekeken. Het is echter essentieel dat de evaluatie van wetenschap zich niet beperkt tot valoriseerbaarheid. We moeten niet langer praten over dé waarde van wetenschap – en daarbij alleen aan valoriseerbare waarde denken – maar recht doen aan de waaier van waarden van wetenschap voor de maatschappij.

Meer informatie en verder discussiëren

Het volledige artikel, tot stand gekomen via de valorisatiecommissie van De Jonge Akademie, is terug te vinden als column op deze site. Een video van De Jonge Akademie brengt de waarden van wetenschap in beeld. Via de NRC opiniepagina kan verder over dit onderwerp worden gediscussieerd.

Kruimelpad:
  1. Home
  2. Actueel
  3. Nieuws

Ga terug naar de bovenkant van deze pagina
Ga terug naar de inhoud
Ga terug naar de site navigatie
Ga terug naar zoeken