De Jonge Akademie

Ga direct naar de inhoud
Ga direct naar de site navigatie
Ga direct naar zoeken

Gerecycled Middeleeuws archief gevonden

25 april 2013

Erik Kwakkel en zijn studenten hebben in de Bibliotheca Thysiana, een zeventiende-eeuwse bibliotheek in Leiden, in een boekband een deel van een Duits ambtelijk archief uit de Late Middeleeuwen gevonden. Het betreft 132 handgeschreven papieren bladen en notitievelletjes afkomstig van een ongeïdentificeerd hof van rond 1500.

De blaadjes werden in de zestiende eeuw gebruikt als versteviging van een boekband. De vondst werd gedaan door studenten en docenten van het MA programma Book and Digital Media Studies van het Leiden University Centre for the Arts in Society (LUCAS), die in het kader van een werkcollege momenteel stelselmatig door het bindmateriaal in de bibliotheek gaan. Onder de paperassen bevinden zich zeer uiteenlopende laatmiddeleeuwse stukken, zoals bladen uit rekeningboeken, correspondentie en kwitanties. Ze zijn geschreven tussen het midden van de vijftiende en het midden van de zestiende eeuw en zijn op basis van hun inhoud te lokaliseren in het gebied tussen Darmstadt en Heidelberg. Vermoedelijk zijn de ambtelijke bescheiden afkomstig van een hof in de Rijnstreek. Omdat een groot deel van het materiaal betrekking heeft op uitgaven, leren we veel over alledaagse zaken aan het hof, zoals de aanschaf van haver (“Haver voor mijn heer”) en hoeveel een knecht per jaar verdiende. Een zeer opmerkelijk briefje is afkomstig van Philips, paltsgraaf van de Rijn (1448-1508). Op 31 mei 1486 verzoekt hij de (anonieme) geadresseerde hem wilde rozen te sturen, waaronder liefst ook enkele nog zonder knop.

Het meest bijzondere van de vondst is dat het archief veel materiaal bevat dat niet bestemd was om lang te bewaren. “Beste kamermeester,” lezen we in persoonlijk-getint briefje van slechts enkele centimeters groot, “kun je me alsjeblieft zes gulden sturen?”. De ondertekening “de hofmeester” laat zien dat het hier gaat om een intern “huishoudelijk” bericht. Even klein zijn de ontvangstbewijzen die werden afgegeven voor verleende diensten (zoals van een timmerman) en de korte briefjes die naar derden werden gestuurd (bijvoorbeeld aangaande een van de knechten). Erik Kwakkel: “Omdat dit materiaal gewoonlijk na lezing werd weggegooid, kan het wel als het ‘korte termijn geheugen’ van de middeleeuwse maatschappij worden opgevat. Het zijn stemmen van gewone mannen en vrouwen die vaak niet doorklinken in andere historische bronnen en daarom slecht gedocumenteerd zijn.”

De ontdekte paperassen maakten oorspronkelijk deel uit van een groter archief dat vermoedelijk rond het midden van de zestiende eeuw werd gerecycled. Het moet voorhanden zijn geweest bij een boekbinder, die dit soort overtollig materiaal gebruikte om banden mee te verstevigen. In boekbanden uit de late Middeleeuwen en de vroegmoderne tijd gaan wel vaker gerecyclede middeleeuwse bladen schuil. Dat er zo’n groot aantal uit een enkele band tevoorschijn komt is evenwel bijzonder zeldzaam. De 132 stukken die in Leiden zijn gevonden werden door de zestiende-eeuwse boekbinder gebruikt om de “kartonnen” platten mee te maken voor een druk uit Frankfurt (1577). Hij greep daartoe een handvol papieren bladen uit zijn oud-papierbak, maakte ze nat, en perste ze in de juiste vorm. Daaroverheen spande hij leer. Zo reisde een deel van een overtollig archief als verstekeling door de tijd, verborgen in een boekband.

Bron: Universiteit Leiden, Faculteit der Geesteswetenschappen

Kruimelpad:
  1. Home
  2. Actueel
  3. Nieuws

Ga terug naar de bovenkant van deze pagina
Ga terug naar de inhoud
Ga terug naar de site navigatie
Ga terug naar zoeken